दक्षिणेत भाजपसमोर संधी आणि आव्हान
पाच राज्यांच्या निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर दक्षिण भारतातील राजकीय समीकरणे विशेष लक्षवेधी ठरत आहेत. केंद्रशासित प्रदेश पुडुचेरी आणि राज्य केरळ येथे घडणाऱ्या राजकीय घडामोडी भाजपसाठी संधी आणि आव्हान यांचे अनोखे मिश्रण ठरत आहेत.
पुडुचेरीमध्ये सध्याची राजकीय परिस्थिती पाहता राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (NDA) साठी वातावरण तुलनेने अनुकूल दिसत आहे. काही स्थानिक नेते अपक्ष म्हणून मैदानात उतरण्याच्या तयारीत असले तरी सत्ताधारी आघाडीची पकड मजबूत असल्याचे संकेत आहेत. पुडुचेरीचे राजकीय वजन मर्यादित असले तरी दक्षिण भारतातील आपली उपस्थिती टिकवून ठेवण्यासाठी ही निवडणूक भाजपसाठी महत्त्वाची मानली जात आहे.
दुसरीकडे, केरळमध्ये मात्र यावेळी राजकीय समीकरणे अधिक गुंतागुंतीची आणि अनिश्चिततेने भरलेली दिसत आहेत. परंपरेने डावी लोकशाही आघाडी (LDF) आणि युनायटेड डेमोक्रॅटिक फ्रंट (UDF) यांच्यात सत्तेची अदलाबदल होत असली तरी यावेळी तिसऱ्या शक्ती म्हणून भाजपने आक्रमक रणनीती आखली आहे.
तिरुवनंतपुरमसारख्या महत्त्वाच्या भागात भाजपने स्थानिक निवडणुकांमध्ये साधलेली प्रगती आणि वाढलेला मतांचा टक्का (सुमारे १५ ते २० टक्के) पक्षासाठी सकारात्मक संकेत मानले जात आहेत. आतापर्यंत एकही आमदार नसतानाही संघटनात्मक पातळीवर उभारलेली ताकद भाजपचा आत्मविश्वास वाढवणारी ठरत आहे.
भाजपची निवडणूक यंत्रणा केरळमध्ये अत्यंत सूक्ष्म पातळीवर कार्यरत असून बूथ आणि पेज मॅनेजमेंटवर विशेष भर दिला जात आहे. देशभरातील वरिष्ठ नेत्यांना विशिष्ट मतदारसंघांची जबाबदारी देण्यात आल्याने पक्षाची निवडणूक रणनीती ‘well-oiled machine’ प्रमाणे कार्यरत असल्याचे चित्र दिसते.
सामाजिक समीकरणांमध्येही काही बदल जाणवत आहेत. मंदिरांशी संबंधित मुद्दे, काही घोटाळे आणि धार्मिक भावनांशी निगडित प्रश्नांमुळे हिंदू मतदारांमध्ये अस्वस्थता दिसून येत आहे. त्याचबरोबर ख्रिश्चन समाजातील काही घटक पारंपरिक राजकीय आघाड्यांपासून दूर जाऊन भाजपकडे झुकत असल्याची चर्चा आहे. काही भागांत कायदा-सुव्यवस्थेच्या मुद्द्यांवरूनही नाराजी व्यक्त होत आहे.
काँग्रेससमोर अंतर्गत गटबाजी हे मोठे आव्हान उभे ठाकले आहे. मुख्यमंत्रीपदाचा स्पष्ट चेहरा नसणे, वरिष्ठ नेत्यांमधील मतभेद आणि संघटनात्मक कमकुवतपणा याचा थेट परिणाम पक्षाच्या कामगिरीवर होऊ शकतो. या परिस्थितीचा फायदा भाजपला होण्याची शक्यता राजकीय विश्लेषक व्यक्त करत आहेत.
दरम्यान, सत्ताधारी डावी लोकशाही आघाडीविरोधात काही प्रमाणात अँटी-इन्कम्बन्सीची भावना देखील दिसून येत आहे. या सर्व घडामोडींमुळे केरळमध्ये ‘हंग असेंब्ली’ची शक्यता वर्तवली जात असून, आवश्यकतेनुसार काँग्रेस आणि डाव्या पक्षांमध्ये संभाव्य आघाडीची शक्यता नाकारता येत नाही.
एकूणच, पुडुचेरीमध्ये NDA साठी अनुकूल वातावरण दिसत असताना केरळमध्ये निवडणूक ‘सर्प्राईज फॅक्टर’ ठरण्याची चिन्हे आहेत. भाजपला स्पष्ट बहुमत मिळाले नाही तरीही ती एक प्रभावी विरोधी पक्ष म्हणून उदयास येऊ शकते. दक्षिण भारतातील वाढती उपस्थिती लक्षात घेता, या निवडणुकांनंतर भाजप ‘पॅन इंडिया’ पक्ष म्हणून अधिक ठोसपणे उभा राहण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.